{"id":180,"date":"2014-10-30T13:16:28","date_gmt":"2014-10-30T11:16:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/2014\/10\/30\/soma-faciasi-degerlendirmeleri\/"},"modified":"2020-10-09T20:59:59","modified_gmt":"2020-10-09T17:59:59","slug":"soma-faciasi-degerlendirmeleri","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/2014\/10\/30\/soma-faciasi-degerlendirmeleri\/","title":{"rendered":"Soma Facias\u0131 De\u011ferlendirmeleri"},"content":{"rendered":"

Giri\u015f<\/strong>: Soma K\u00f6m\u00fcr \u0130\u015fletmeleri A.\u015e. taraf\u0131dan i\u015fletilen ve ruhsat\u0131 T\u00fcrkiye K\u00f6m\u00fcr \u0130\u015fletmeleri (TK\u0130)\u2019ye ait olan Eynez Oca\u011f\u0131\u2019nda 13 May\u0131s 2014 14:45 sular\u0131nda meydana gelen yang\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan can kay\u0131plar\u0131 \u00fclkemiz i\u015f kazalar\u0131ndaki can kay\u0131plar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda en b\u00fcy\u00fcklerden biridir ki bu olay\u0131 facia, felaket ya da afet olarak nitelendirmek daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. 1983-2013 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki 30 y\u0131ll\u0131k periyotta madencilikteki b\u00fcy\u00fck kazalarda (bir kazada can kay\u0131plar\u0131n\u0131n 3 ve fazlas\u0131 olan kazalar) toplam 647 adet can kayb\u0131 meydana gelmi\u015ftir. Eynez Oca\u011f\u0131\u2019nda meydana gelen 301 can kayb\u0131, son 30 y\u0131lda meydana kalan b\u00fcy\u00fck maden kazalar\u0131n toplam\u0131n\u0131n neredeyse yar\u0131s\u0131d\u0131r (% 47). Bu nedenle Soma Facias\u0131 ayn\u0131 zamanda \u00fclkemizdeki en b\u00fcy\u00fck teknolojik felaketlerden biri olarak da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Kazan\u0131n olu\u015f nedeni ve sonras\u0131 ile ilgili olarak hala belirsizli\u011fini koruyan pek \u00e7ok hususun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 ise kay\u0131plar\u0131n neden bu kadar \u00e7ok oldu\u011fu konusunda bir fikir y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011flayacakt\u0131r. Ancak \u015fu ana kadar ortaya \u00e7\u0131kan veriler, belirsizli\u011fini koruyan olduk\u00e7a fazla konunun ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131nda yetersiz kalmaktad\u0131r. T\u00fcm bu veri yetersizli\u011fi ve belirsizliklere ra\u011fmen medyadan, TMMOB Maden M\u00fchendisleri Odas\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan, 21 May\u0131s 2014 tarihinde Soma ve K\u0131rka\u011fa\u00e7\u2019ta yapt\u0131\u011f\u0131m saha g\u00f6zlemlerinden ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden yararlan\u0131larak Soma facias\u0131 ile ilgili \u015fu de\u011ferlendirmeleri yapmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/em><\/p>\n

Faciada Kriz Y\u00f6netimi:<\/strong> Kriz y\u00f6netimi, iki boyutta ele al\u0131nabilir. \u0130lki \u015feffafl\u0131k ilkelerinin benimsenmemesinden kaynakl\u0131 sorunlar boyutudur. \u0130kincisi ise tahlisiye (arama-kurtarma) ve yang\u0131nla m\u00fccadele \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 boyutudur. Facian\u0131n kriz y\u00f6netiminde \u015feffafl\u0131ktan uzak bir yakla\u015f\u0131m benimsenmi\u015f ve ocakta ilk g\u00fcnden itibaren ka\u00e7 ki\u015finin oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmemi\u015f ve say\u0131 peyderpey a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r ki mevzuat a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve madencilik prati\u011fi bak\u0131m\u0131ndan bir yeralt\u0131 i\u015fletmesinde ocakta ka\u00e7 ki\u015fi oldu\u011funun bilinmesi zorunlulu\u011fu vard\u0131r. S\u00f6z konusu durum olay hakk\u0131nda ciddi bir bilgi kirlili\u011fi olu\u015fmas\u0131na ve kay\u0131plar hakk\u0131nda spek\u00fclasyonlar \u00fcretilmesine neden olmu\u015ftur. Mevzuatta da belirtildi\u011fi \u00fczere, madencilik prati\u011finin vazge\u00e7ilmezi olan tahlisiye ekipleri her madende olur ve bu ekip, madeni en iyi tan\u0131yanlardan olu\u015fur. AKUT\u2019un ve AFAD yetkililerinin oca\u011fa arama kurtarma ekibi olarak girmesi ve girenlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yaral\u0131 olarak \u00e7\u0131kmas\u0131, i\u015fletmenin etkin bir tahlisiye yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir. AKUT ve AFAD ekipleri hi\u00e7 ku\u015fkusuz \u00fclkemizdeki en \u00f6nemli arama kurtarma personeline sahiptir. Ancak yeralt\u0131 madenleri, y\u0131llarca madencilik yapanlar taraf\u0131ndan bile sadece oca\u011f\u0131 bilenlerce ve onlar\u0131n rehberli\u011finde girilebilecek yerlerdir. Bu yakla\u015f\u0131m AKUT ve AFAD ekiplerinin can g\u00fcvenli\u011fini de tehlikeye sokmu\u015ftur. Maden i\u015fletmesi yetkilileri kazadan birka\u00e7 g\u00fcn sonra bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 yapm\u0131\u015f ve bu toplant\u0131da g\u00f6r\u00fclmedik bir olayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131n\u0131 ifade ederek olay\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak yerine esrarengizle\u015ftirecek bir yakla\u015f\u0131m benimsemi\u015flerdir. Madencilik d\u00fcnyan\u0131n en eski m\u00fchendisliklerinden biridir ve bir yeralt\u0131 k\u00f6m\u00fcr oca\u011f\u0131nda olas\u0131 tehlikeler ve bunlardan kaynakl\u0131 kazalar\u0131n neler olaca\u011f\u0131 bilinir. Dolay\u0131s\u0131 ile daha \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmedik bir olaya rastlanmas\u0131 neredeyse m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ve i\u015fletmenin izledi\u011fi bu strateji kabul edilebilir de\u011fildir. Ayr\u0131ca olay\u0131n ard\u0131ndan i\u015fletme b\u00f6lgesinde yak\u0131nlar\u0131 hakk\u0131nda haber bekleyen aileler g\u00fcnlerce a\u00e7\u0131klamas\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc ko\u015fullarda bekletilmi\u015f hastane ve morglar aras\u0131nda ko\u015fu\u015fturulmu\u015ftur. K\u0131saca facian\u0131n kaotik kriz y\u00f6netimi ac\u0131lara ac\u0131 eklemi\u015ftir.<\/p>\n

Facian\u0131n Olu\u015fumunda Etkisi Olan ve Kay\u0131plar\u0131n Artmas\u0131na Neden Olan Ocak Ko\u015fullar\u0131:<\/strong><\/p>\n

\u00d6n bilirki\u015fi raporunda yang\u0131n\u0131n kendili\u011finden yanan k\u00f6m\u00fcr\u00fcn tutu\u015fmas\u0131 ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015f ve CO sens\u00f6rlerinin yetersizli\u011fine de\u011finilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu yang\u0131n ana havaland\u0131rma galerisinde oldu\u011fundan kendili\u011finden yanman\u0131n g\u00f6stergesi olan CO art\u0131\u015f\u0131 e\u011fer bu noktaya yak\u0131n CO sens\u00f6r\u00fc yoksa \u00f6l\u00e7\u00fclememi\u015f olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc havaland\u0131rman\u0131n g\u00fcc\u00fc ile kendili\u011finden yanman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan CO\u2019nun havadaki deri\u015fimi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve sens\u00f6r uzakta ise orada kaydedilememi\u015f olabilir. Bu durumda ocaktaki CO sens\u00f6r\u00fc da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u0130\u015fletmenin kamuoyu bilgilendirme toplant\u0131s\u0131nda verilmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz iken bu duruma de\u011finilmemi\u015ftir bile. Bu da olay\u0131n esrarengizle\u015ftirilmesi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi olarak de\u011ferlendirilebilir. Yine \u00f6n bilirki\u015fi raprorunda CO sens\u00f6rlerinin kabul edilebilir limitlerin \u00fcst\u00fcnde \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapt\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu oca\u011f\u0131n ve Soma\u2019daki madencilik prati\u011finin kendili\u011finden yanma problemi ile s\u0131k\u00e7a ba\u015fetmek zorunda oldu\u011fu bilindi\u011fine g\u00f6re, bu \u00f6l\u00e7\u00fcmler sadece yang\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 alanda de\u011fil ba\u015fka alanlarda da var olabilecek kendili\u011finden yanma olaylar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 CO de\u011ferini g\u00f6steriyor olabilir. Dolay\u0131s\u0131 ile yang\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktaya en yak\u0131n CO sens\u00f6r\u00fcn\u00fcn buraya ne kadar mesafede oldu\u011fu ve oca\u011f\u0131n \u00f6zellikle ayaklar\u0131na yak\u0131n yerlerdeki CO sens\u00f6rlerinin \u00f6l\u00e7\u00fcmlerinin buralardaki olas\u0131 kendili\u011finden yanma olaylar\u0131n\u0131n CO \u00fcr\u00fcnlerini \u00f6l\u00e7\u00fcp \u00f6l\u00e7medi\u011fi belirtilmelidir. Bilirki\u015fi raporunda bu hususun dikkate al\u0131n\u0131p al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k de\u011fildir ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bilirki\u015fi raporunda ocakta yang\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yer ile ilgili yeterli bir bilgi sunulmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun temel nedeni muhtemelen bilirki\u015fi heyetinin yang\u0131n\u0131n oldu\u011fu b\u00f6lgeye gidememi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Ancak i\u015fletme, TK\u0130, AFAD ve medya yang\u0131n\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f yeri ile ilgili olarak \u00e7eli\u015fkili bilgiler vermektedir. 13 May\u0131s\u2019tan beri yanan bir ocakta yang\u0131n bitince oca\u011fa girilse bile art\u0131k \u00e7ok sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7\u0131kar\u0131m yapacak veri elde edilmesi de pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Ancak bu \u00e7eli\u015fkili ifadelere ra\u011fmen bilinen bir ger\u00e7ek vard\u0131r ki o da yang\u0131n\u0131n ana havaland\u0131rma galerisinde \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Yeralt\u0131 k\u00f6m\u00fcr ocaklar\u0131nda yang\u0131nlar genellikle k\u00f6m\u00fcr\u00fcn \u00fcretildi\u011fi ayak ad\u0131 verilen a\u00e7\u0131kl\u0131klarda beklenir. Hatta bu le gaz \u00f6l\u00e7\u00fcm sens\u00f6rleri ayaklar\u0131n hava \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na konur ki olas\u0131 kendili\u011finden yanma tesbit edilebilsin. Yang\u0131n \u00e7\u0131k\u0131nca da ayaklar iki taraf\u0131nda baraj denilen engellerle kapat\u0131larak k\u00f6m\u00fcr\u00fcn oksijenle temas\u0131 kesilerek kontrol alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Bu ocakta yang\u0131n\u0131n ana havaland\u0131rma galerisinde kendili\u011finden yanma sonucu \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131 ve daha sonra konveyor yang\u0131n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ana havaland\u0131rma normalde k\u00f6m\u00fcr kesmemesi gereken ana havaland\u0131rma galerisinin yer yer k\u00f6m\u00fcr kesti\u011fini ve bu alanlar\u0131n da oksijenle temas\u0131n\u0131n kesilmedi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. S\u00f6z konusu durum bir ocak tasar\u0131m problemidir. Bu oca\u011f\u0131n tasar\u0131m\u0131n\u0131 de\u011ferlendiren ve onaylayan Maden \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (M\u0130GEM) ve ana y\u00fcklenici T\u00fcrkiye K\u00f6m\u00fcr \u0130\u015fletmeleri (TK\u0130) neden bu t\u00fcr bir tasar\u0131ma izin verdiklerini a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n

Facia ile Denetleme Mekanizmalar\u0131 Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fki:<\/strong><\/p>\n

Bu ocakta \u00e7al\u0131\u015fma sis temi, ocak ko\u015fullar\u0131 ve ekipman dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda (y\u00fcksek i\u015f\u00e7i say\u0131s\u0131, kendili\u011finden yanma tehlikesi ve metan varl\u0131\u011f\u0131, i\u015f sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fi ile ilgili ekipmanlar\u0131n yeterli kalitede olmamas\u0131 vb.), riskin y\u00fcksek oldu\u011fu ortadad\u0131r. Ancak oca\u011f\u0131n i\u015f m\u00fcfetti\u015flerince s\u0131k denetlenmesi ve sorunsuz bir ocak olarak nitelendirilmesi hayret vericidir. Bu durumun bir\u00e7ok olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen \u015fu olas\u0131l\u0131klar en y\u00fcksekleridir: Ya m\u00fcfetti\u015f ger\u00e7ekten riskleri g\u00f6recek deneyime sahip de\u011fildir ya da kendisine g\u00f6sterilenler, oca\u011f\u0131n fiili durumu de\u011fildir ya da mevzuatta m\u00fcfetti\u015fin riskin y\u00fcksekli\u011fi, \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131n\u0131n fazlal\u0131\u011f\u0131 vb. kriterlerde denetleme yapmas\u0131 konusu yoktur ve m\u00fcfetti\u015fin bu hususlar\u0131 denetleme raporuna yazmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir ya da t\u00fcm bunlar\u0131n hepsi ya da birka\u00e7\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Burada mevzuat\u0131n m\u00fcfetti\u015f de\u011ferlendirmesinde yukar\u0131da s\u00f6z edilen risklerle ilgili yetersiz olmas\u0131 ihtimali daha y\u00fcksektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7al\u0131\u015fma ve Sosyal G\u00fcvenlik Bakanl\u0131\u011f\u0131 (\u00c7SGB) \u0130\u015f Tefti\u015f Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 2013 tarihli Maden \u0130\u015fletmelerinde \u0130\u015f Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcvenli\u011fi 2012 Programl\u0131 Tefti\u015fleri Sonu\u00e7 raporunda Soma\u2019da s\u00f6z\u00fc edilen bir\u00e7ok risk fakt\u00f6r\u00fc (kesene sistemi, baz\u0131 ana galerilerin k\u00f6m\u00fcrde s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc vb.) listelenmi\u015f ve \u00f6neriler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Benzer durum saptamalar ve \u00f6neriler 2010 tarihli TMMOB Maden M\u00fchendisleri Odas\u0131 Madencilikte Ya\u015fanan \u0130\u015f Kazalar\u0131 raporunda, 2010 tarihli TBMM Madencilik Sekt\u00f6r\u00fcndeki Sorunlar\u0131n Ara\u015ft\u0131r\u0131larak Al\u0131nmas\u0131 Gereken \u00d6nlemlerin Belirlenmesi Amac\u0131yla Kurulan Meclis Ara\u015ft\u0131rma Komisyonu Raporunda ve 2011 Tarihli Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Devlet Denetleme Kurulu Ara\u015ft\u0131rma ve \u0130nceleme raporunda da listelenmi\u015ftir. Burada t\u00fcm bu raporlara ra\u011fmen madencilik sekt\u00f6r\u00fcndeki problemlerin giderilmesi i\u00e7in neden yeterli bir iyile\u015fmenin olmad\u0131\u011f\u0131 sorgulanmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan i\u015f m\u00fcfetti\u015flerince yap\u0131lan de\u011ferlendirme bir d\u0131\u015f de\u011ferlendirme s\u00fcrecidir ve madencilik gibi olduk\u00e7a dinamik ko\u015fullar\u0131 olan bir sekt\u00f6rde ocak g\u00fcvenli\u011finin bu denetlemelere dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130\u00e7 denetim mekanizmalar\u0131 ise ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan yoksun olduklar\u0131ndan yeterli etkinlikte de\u011fildir. Ancak mandecilik sekt\u00f6r\u00fcndeki g\u00fcvenlik konusunun denetim odakl\u0131 ele al\u0131nmas\u0131 da yanl\u0131\u015f bir alg\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendi i\u00e7inde bu kadar dinamik olan bir sistemin g\u00fcvenli\u011fi ancak i\u015fletmelerin i\u00e7selle\u015ftirdi\u011fi g\u00fcvenlik k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile sa\u011flanabilir ve denetleme bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn destekleyicisidir. Dolay\u0131s\u0131 ile facia ile ilgili olarak denetlemede her ne kadar problemler olsa da as\u0131l sorgulanmas\u0131 gereken i\u015fletmelerde g\u00fcvenlik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn neden yeterli olmad\u0131\u011f\u0131, bunun olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in yetkili kurumlar\u0131n neden etkin stratejiler geli\u015ftirmedi\u011fi ve sekt\u00f6r\u00fcn bu konuyu neden g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fidir.<\/p>\n

\u00dclkemizdeki Madencilik Politikalar\u0131 ve Faciaya Yans\u0131malar\u0131:<\/strong><\/p>\n

Bir maden i\u015fletmesi, bir milletin ve gelecek nesillerinin t\u00fckenen kayna\u011f\u0131n\u0131 i\u015fletti\u011fi i\u00e7in, bu cevheri maksimum k\u00e2rla i\u015fleterek elde edilen geliri yeni kaynaklara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek \u015fekilde madencilik yapmak zorundad\u0131r ve bu, madencili\u011fin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile ister devlet ister \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan bir cevher i\u015fletiliyor olsun, bir yeralt\u0131 kayna\u011f\u0131 zarar edilerek i\u015fletilemez. E\u011fer zarar ediliyorsa \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131 gerekir. Devletlerin madencilik politikalar\u0131n\u0131n da bu prensip \u00fcst\u00fcne in\u015fa edilmesi gerekir. Dolay\u0131s\u0131 ile bir cevher ekonomik olarak \u00e7\u0131kart\u0131lam\u0131yorsa i\u015fletilmemelidir. Bu noktada ekonomiklik hesab\u0131nda \u00fcretim maliyetleri belirlenirken g\u00fcvenlik maliyeti, riskleri azaltma maliyetleri, madencili\u011fin sosyal yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n maliyetleri hesaba kat\u0131l\u0131r. Bu madenin medyadan \u00f6\u011frendi\u011fimiz kadar\u0131 ile y\u0131ll\u0131k 3 milyon tonluk \u00fcretiminin \u00fcretim maliyetinde g\u00fcvenlik, risk azaltma ve sosyal yat\u0131r\u0131mlar maliyetleri hesaba kat\u0131lsayd\u0131 acaba madeni bu \u015fekilde \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcn olur muydu? Bu hesab\u0131n M\u0130GEM ve TK\u0130 taraf\u0131ndan yap\u0131larak kamuoyuna sunulmas\u0131 gerekmektedir. Bir ocakta s\u00f6z konusu \u00fcretim art\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenli madencilik yapabilmek ancak mekanizasyonla k\u00fcnd\u00fcr. Mekanizasyon ise ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7ok y\u00fcksek yat\u0131r\u0131m maliyeti demektir. Yeralt\u0131nda y\u00fcksek \u00fcretim faaliyeti gibi dinamik bir \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131nda yakla\u015f\u0131k 800 ki\u015fiyi y\u00f6netmek elbette b\u00fcy\u00fck g\u00fcvenlik problemleri ortaya \u00e7\u0131karacakt\u0131r. Kay\u0131plar\u0131n bu kadar y\u00fcksek olmas\u0131nda s\u00f6z konusu organizasyonel problemlerin katk\u0131s\u0131n\u0131n ne oldu\u011funun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Askerlikle k\u0131yaslanacak olursa neredeyse 1 tabur \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n risk alt\u0131nda olu\u011funun bilinerek g\u00fcvenlik maliyetlerinin hesaplanmas\u0131 gerekmektedir. Bir yeralt\u0131 kayna\u011f\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcnerek farkl\u0131 i\u015fletmelerce i\u015fletilmesi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir do\u011fal kaynak y\u00f6netimine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sahalarda cevher par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcn\u00fcp \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 i\u015fletmelerin s\u0131n\u0131rlar\u0131nda rezerv kay\u0131plar\u0131 (topuk olarak b\u0131rak\u0131lan ve i\u015fletilemeyen rezerv) ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ayr\u0131ca g\u00fcvenli madencilik sistemlerinin ba\u015flang\u0131\u00e7 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksektir. Dolay\u0131s\u0131 ile r\u00f6dovans ya da hizmet al\u0131m\u0131 yolu ile cevheri i\u015fleten firmalar\u0131n yeterli yat\u0131r\u0131m kapitallerinin olmamas\u0131 durumunda burada oldu\u011fu gibi i\u015f g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 bir madencilik ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Yap\u0131lmas\u0131 Gerekenler:<\/strong><\/p>\n

Faciadan sonra yap\u0131lmas\u0131 gerekenler, mevzuat, T\u00fcrkiye\u2019deki madencilik prati\u011fi, e\u011fitim ve \u00fcniversiteler, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir do\u011fal kaynak y\u00f6netimi politikalar\u0131 boyutlar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n

Mevzuat:<\/strong><\/p>\n

\u00dclkemiz mevzuat\u0131nda k\u00f6m\u00fcr madencili\u011fine ait \u00f6zel mevzuat yetersizdir. K\u00f6m\u00fcr madencili\u011finin \u00f6zel durumu ve riskleri g\u00f6ze al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda madencilikte ileri \u00fclkelerin k\u00f6m\u00fcr madencili\u011fine ait \u00f6zel mevzuat\u0131 bulunurken bu mevzuat\u0131n \u00fclkemizde yeterli geni\u015flikte olmamas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir eksikliktir. Bu nedenle k\u00f6m\u00fcr madencili\u011fine \u00f6zel, yasal bir mevzuat d\u00fczenlemesi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca i\u015f\u00e7i sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve i\u015f g\u00fcvenli\u011fi standardlar\u0131 da bu mevzuatta kantitatif standardlar ile yer almal\u0131d\u0131r. Maden i\u015fletmelerinin hem g\u00fcvenlik hem \u00e7evre hem sosyal hem de \u00fcretim konular\u0131nda performanslar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclmesi ve g\u00fcvenlik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 zorlay\u0131c\u0131 mevzuat d\u00fczenlemeleri \u015fartt\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki Madencilik Prati\u011fi:<\/strong><\/p>\n

\u00dclkemiz madencili\u011finin h\u00e2l\u00e2 mekanizasyon ve g\u00fcvenlik teknolojilerinde yetersiz olmas\u0131 ve i\u015f g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 madencilik prati\u011finin ge\u00e7erli olmas\u0131, riski azaltacak bir yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. Facian\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ocaktan \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc ko\u015fullarda ve \u00e7ok daha fazla i\u015f\u00e7i say\u0131s\u0131 ile madencilik yapan hem bu oca\u011f\u0131n kom\u015fulu\u011funda hem de ba\u015fka k\u00f6m\u00fcr havzalar\u0131nda i\u015fletmeler vard\u0131r. Bu i\u015fletmeler de her an patlamaya haz\u0131r bir bomba gibidir. \u00dclkemizde t\u00fcm maden i\u015fletmeleri i\u00e7in kantitatif bir risk de\u011ferlendirmesi y\u00f6ntemi kullan\u0131lmal\u0131 ve bu ocaklar\u0131n g\u00f6receli risklilik seviyeleri belirlenmelidir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in kabul edilebilir risk seviyeleri de belirlenerek kabul edilemeyecek risk seviyelerindeki ocaklar\u0131n y\u00f6netimi i\u00e7in stratejiler geli\u015ftirilmelidir. T\u00fcm maden i\u015fletmelerindeki kazalar\u0131n can kayb\u0131, yaralanma ve di\u011fer kay\u0131plarla birlikte kayda al\u0131naca\u011f\u0131, ulusal bir veritaban\u0131 ve portalla de\u011ferlendirilebilece\u011fi b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir veri toplama yakla\u015f\u0131m\u0131 geli\u015ftirilmeli ve kantitatif risk de\u011ferlendirmelerinde kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. K\u00f6m\u00fcr rezervlerinin kendili\u011finden yanma, metan i\u00e7eri\u011fi, jeolojik ko\u015fullar gibi fakt\u00f6rlerce de\u011ferlendirilerek belli risk taksonomilerinin olu\u015fturulmas\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak i\u015fletme ko\u015fullar\u0131n\u0131n standardlar\u0131n\u0131n belirlenmesi gerekmektedir. Madencilik sekt\u00f6r\u00fcndeki denetleme ve i\u015f g\u00fcvenli\u011fi m\u00fchendisli\u011finin hem i\u015fletmenin i\u00e7 denetim mekanizmalar\u0131 hem de d\u0131\u015f denetim mekanizmalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z hale getirilmesi i\u00e7in s\u00fcre\u00e7 ve mevzuat de\u011fi\u015fiklikleri ile yeterli say\u0131da ve yetkinlikte insan kayna\u011f\u0131 olu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir. Ocaklarda yap\u0131lan d\u00fczenli tatbikatlar\u0131n etkinli\u011finin \u00f6l\u00e7\u00fclerek raporland\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcrekli iyile\u015fti\u011finin g\u00f6sterildi\u011fi bir s\u00fcre\u00e7 tan\u0131m\u0131 yap\u0131lmal\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131z yap\u0131larca izlenmelidir. Ocaklarda simulasyona dayal\u0131 e\u011fitimlerle g\u00fcvenlik k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve risk alg\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimine y\u00f6nelik teknolojik ara\u00e7lar kulan\u0131lmal\u0131d\u0131r. T\u00fcm d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck felaketler sonras\u0131 al\u0131nan dersler dok\u00fcman\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Bu facia i\u00e7in de bir al\u0131nan dersler dok\u00fcman\u0131 haz\u0131rlanmal\u0131 ve ilgili s\u00fcre\u00e7, mevzuat ve di\u011fer de\u011fi\u015fikliler h\u0131zl\u0131ca yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

E\u011fitim ve \u00dcniversiteler:<\/strong><\/p>\n

Maden m\u00fchendisli\u011fi e\u011fitiminin en temel ara\u00e7lar\u0131ndan biri stajlar ve saha ziyaretleridir. \u00dcniversitelerdeki maden m\u00fchendisli\u011fi \u00f6\u011frencilerinin staj i\u00e7in gittikleri bu ocaklar risk seviyelerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lar\u0131lmal\u0131 ve \u00f6\u011frencilerin y\u00fcksek riskli ocaklarda staj yapabilmelerinin standardlar\u0131 belirlenmelidir. Bu konuda, t\u00fcm \u00fcniversiteler ve ilgili sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 ortak bir \u00e7al\u0131\u015fma yapmal\u0131d\u0131r. \u00dclke ihtiyac\u0131ndan fazla maden m\u00fchendisi yeti\u015ftiren \u00fcniversitelerde ara\u015ft\u0131rma ve e\u011fitim kaynaklar\u0131 olmas\u0131 gerekenden daha fazla b\u00f6l\u00fcme b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden \u00fcniversitelerin kendilerini geli\u015ftirmek (insan kayna\u011f\u0131, ara\u015ft\u0131rm altyap\u0131s\u0131 vb) ihtiyac\u0131 olan s\u00fcrekli kaynak yetersizdir. Ayr\u0131ca yeterli altyap\u0131s\u0131 olmayan b\u00f6l\u00fcmlerin mezunlar\u0131ndan sekt\u00f6r memnun de\u011fildir. \u00dcniversitelerin sekt\u00f6r\u00fcn ihtiyac\u0131na y\u00f6nelik yeterli donan\u0131mda m\u00fchendis yeti\u015ftirece\u011fi daha az say\u0131da ve daha \u00e7ok donan\u0131ml\u0131 b\u00f6l\u00fcmler olabilecek \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca donan\u0131ml\u0131 m\u00fchendislerin madencili\u011fin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 k\u0131rsal alanlarda etkin \u00e7al\u0131\u015fabilmesini sa\u011flayacak \u015fekilde sekt\u00f6rde yeniden yap\u0131lanmaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Modern \u015fehir ya\u015fam imkanlar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 madencilik kasabalar\u0131nda ya bu \u015fartlar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ya da m\u00fchendislerin kendi se\u00e7imleri olan \u015fehirlerde ya\u015farayak on\/off sistemi (3-4 hafta i\u015f yerinde a\u00e7\u0131l\u0131p, 1.5-2 hafta izinli olarak as\u0131l ya\u015fan\u0131lan yerde ya\u015famak) olarak adland\u0131r\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma sistemlerine ge\u00e7ilmesi gerekmektedir. T\u00fcrkiye madencilik prati\u011finin ihtiyac\u0131 olan ileri d\u00fczey ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00fcniversitelerce yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u00f6ncelikli alanlar ile bu alanlarda ara\u015ft\u0131rmay\u0131 destekleyecek fonlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir. H\u00e2lihaz\u0131r durumda \u00fcniversitelerimizdeki durum \u015fudur: \u00dcniversitelerimizdeki ileri d\u00fczey ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 destekleyecek sekt\u00f6r pratikleri olduk\u00e7a yetersizdir. H\u00e2lihaz\u0131rdaki sekt\u00f6r problemlerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi ise s\u0131radan madencilik uygulamas\u0131 olup \u00fcniversitelerde yap\u0131lan ileri d\u00fczey ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n uygulanabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Oysa \u00fcniversitelerdeki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n d\u00fcnyadaki ileri d\u00fczey ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 takip etmesi gerekmektedir ve sekt\u00f6r\u00fcn geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyi (\u00fcniversitelerden \u00e7o\u011funlukla daha geridedir) ile \u00fcniversitelerin geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyi aras\u0131nda \u00f6nemli farklar mevcuttur. Bu fark\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in modern madencilik pratiklerinin bir an \u00f6nce yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ve \u00fcniversitelerin sekt\u00f6r\u00fcn ihtiyac\u0131na y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalara y\u00f6nelmesini sa\u011flayacak mekanizmalar geli\u015ftirilmelidir.<\/p>\n

S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Do\u011fal Kaynak Y\u00f6netimi Politikalar\u0131:<\/strong><\/p>\n

Madencili\u011fin \u00f6l\u00e7ek ve g\u00fcvenlik ekonomisine g\u00f6re s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00fclkemiz madencilik politikalar\u0131n\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi \u015fartt\u0131r. Bu ama\u00e7la s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik \u00f6l\u00e7\u00fctlerinin belirlenmesi ve politikalar\u0131n bu \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. Bir maden i\u015fletmesinin \u00fcretim yapmamas\u0131 ciddi bir ekonomik kay\u0131pt\u0131r ve kay\u0131p t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131n kayb\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile facian\u0131n oldu\u011fu i\u015fletmenin \u00fcretim yapmamas\u0131ndan, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n g\u00fcn kayb\u0131ndan ve di\u011fer hususlardan kaynakl\u0131 kay\u0131plar\u0131n hesaplanarak kamuoyuna a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekmektedir. Vefat eden vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n yak\u0131nlar\u0131 (\u00f6zellikle kad\u0131nlar) ve ocaktan sa\u011f ya da yaral\u0131 kurtulan i\u015f\u00e7i ve m\u00fchendislerin facia nedeni ile maruz kalabilecekleri ya\u015fam kalitesi d\u00fc\u015fmeleri belirlenmelidir. Oca\u011f\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 nedeni ile \u00e7al\u0131\u015famayan t\u00fcm m\u00fchendis ve i\u015f\u00e7ilerin kay\u0131plar\u0131 da de\u011ferlendirilmeli ve kamuoyu ile payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. T\u00fcm rezervlerin uluslararas\u0131 standardlar uyar\u0131nca ba\u011f\u0131ms\u0131z uzmanlarca hesaplanmas\u0131 i\u00e7in mevzuat ve insan kayna\u011f\u0131 geli\u015ftirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n

Sonu\u00e7:<\/strong> Yap\u0131lan t\u00fcm de\u011ferlendirmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda SOMA\u2019da ya\u015fananlar madencili\u011fin do\u011fas\u0131nda olan ve ger\u00e7ekle\u015fmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak g\u00f6r\u00fclebilecek bir i\u015f kazas\u0131 niteli\u011finde de\u011fildir. Kay\u0131plar\u0131n bu kadar \u00e7ok olmas\u0131nda bir\u00e7ok fakt\u00f6r ve akt\u00f6r\u00fcn rol oynad\u0131\u011f\u0131 bir domino etkisi s\u00f6z konusudur. S\u00f6z konusu akt\u00f6r ve fakt\u00f6rlerin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 ve bu domino etkisindeki rollerinin belirlenmesi i\u00e7in yukar\u0131da listelenen sorular\u0131n cevaplanmas\u0131 ve belirsizliklerin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 \u015fartt\u0131r. \u0130lgili t\u00fcm kurum ve kurulu\u015flar\u0131n bu hususlara a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmesi sorumlular\u0131n bulunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6neme sahiptir. Kamuoyu vicdan\u0131n\u0131 bu kadar yaralayan bir facia hakk\u0131nda t\u00fcm teknik detaylar bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilmek \u00fczere a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. Her ne kadar olaya savc\u0131l\u0131k el koymu\u015f ve soru\u015fturma ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f olsa da bilimsel de\u011ferledirmeler yapabilmek i\u00e7in gerekli olan verilerin toplanmas\u0131 konusunda bir \u00e7al\u0131\u015fma yaparak yeni veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlendirmelere devam etmek gerekmektedir. B\u00f6yle bir facian\u0131n kurban\u0131 olan maden i\u015f\u00e7ileri ve meslekta\u015flar\u0131m\u0131z ile onlar\u0131n aileleri i\u00e7in elimizden malesef fazla bir\u015fey gelmese de ve bu durum can\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7ok fazla yak\u0131yor olsa da \u00fclkemizin bir daha bu t\u00fcrden ac\u0131lar ya\u015famamas\u0131 i\u00e7in konunun do\u011fru analiz edilmesi boynumuzun borcudur.<\/p>\n

Bu facia t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n y\u00fcre\u011finde yara a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r ve ac\u0131lar anca, her \u00f6l\u00e7ekteki sorumlular bulunup gerekli cezalar\u0131 al\u0131nca, gerekli dersler \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p madencili\u011fimizin modern madencilik standartlar\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 yayg\u0131nla\u015f\u0131nca ve h\u00e2lihaz\u0131rdaki can kay\u0131plar\u0131 oran\u0131 madencilikte ileri \u00fclkeler seviyesine d\u00fc\u015f\u00fcnce hafifleyebilecektir.<\/p>\n

Prof. Dr. H. \u015eebnem D\u00fczg\u00fcn,<\/strong>
\nODT\u00dc Maden M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Giri\u015f: Soma K\u00f6m\u00fcr \u0130\u015fletmeleri A.\u015e. taraf\u0131dan i\u015fletilen ve ruhsat\u0131 T\u00fcrkiye K\u00f6m\u00fcr \u0130\u015fletmeleri (TK\u0130)\u2019ye ait olan<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":428,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=180"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":393,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180\/revisions\/393"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/428"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}