{"id":192,"date":"2015-03-25T16:54:16","date_gmt":"2015-03-25T14:54:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/2015\/03\/25\/radyoaktif-atiklarin-yok-edilmesi\/"},"modified":"2020-10-09T20:53:27","modified_gmt":"2020-10-09T17:53:27","slug":"radyoaktif-atiklarin-yok-edilmesi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/2015\/03\/25\/radyoaktif-atiklarin-yok-edilmesi\/","title":{"rendered":"Radyoaktif At\u0131klar\u0131n Yok Edilmesi"},"content":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. Niyazi MER\u0130\u00c7 – Ankara \u00dcniversitesi N\u00fckleer Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc<\/strong><\/p>\n

Atom \u00e7ekirde\u011finin radyasyon denen tanecikleri veya gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 yaymas\u0131yla radyasyon ortaya \u00e7\u0131kar. Radyasyon \u00e7evremizde her zaman bulunmaktad\u0131r. Fazla miktarda radyasyona maruz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz etkiler hatta \u00f6l\u00fcme bile yol a\u00e7abilir. Radyoaktif at\u0131klar, \u00f6ncelikle belli yerlerde depolan\u0131rlar. Direkt yok edilemezler. \u00d6rne\u011fin; n\u00fckleer reakt\u00f6r at\u0131klar\u0131 ortalama 220 y\u0131l i\u00e7inde zarars\u0131z hale gelmektedirler.<\/p>\n

Radyoaktif Bozunman\u0131n olu\u015fumu<\/strong><\/p>\n

Atom bilinen evrendeki t\u00fcm maddenin kimyasal ve fiziksel niteliklerini ta\u015f\u0131yan en k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131ta\u015f\u0131d\u0131r. Bir atomda, \u00e7ekirde\u011fi saran negatif y\u00fckl\u00fc bir elektron bulutu vard\u0131r. \u00c7ekirdek ise pozitif y\u00fckl\u00fc protonlar ve y\u00fcks\u00fcz n\u00f6tronlardan olu\u015fur. Proton ve n\u00f6tronun birlikteyken n\u00fckleon olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bir atomdaki proton say\u0131s\u0131na, atom numaras\u0131 denir. Bir elementin b\u00fct\u00fcn atomlar\u0131ndaki proton say\u0131lar\u0131 ayn\u0131d\u0131r. Bir elementin atomlar\u0131 aras\u0131nda, n\u00f6tron say\u0131s\u0131 farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilir. Farkl\u0131 n\u00f6tron say\u0131lar\u0131na sahip ayn\u0131 element atomlar\u0131na ise izotop denir. N\u00f6tron say\u0131s\u0131n\u0131n proton say\u0131s\u0131na oran\u0131, \u00e7ekirde\u011fin kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirler. Proton ve N\u00f6tron say\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 oldu\u011fu \u00e7ekirdeklerde bulunmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir \u00e7ekirdek; radyoaktif bozunmaya u\u011fray\u0131p daha d\u00fc\u015f\u00fck bir enerji seviyesine ge\u00e7erek, n\u00f6tron ve proton say\u0131lar\u0131n\u0131 birbirine yak\u0131n de\u011ferlere \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Birbirine yak\u0131n say\u0131da proton ve n\u00f6tron i\u00e7eren \u00e7ekirdekler radyoaktif bozunmaya kar\u015f\u0131 daha dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Ancak atom numaras\u0131 artt\u0131k\u00e7a, protonlar\u0131n birbirlerine uygulad\u0131klar\u0131 elektrostatik itme kuvvetleri artaca\u011f\u0131ndan, protonlar aras\u0131na girerek bu itmeleri azaltan n\u00f6tron say\u0131s\u0131 giderek \u00e7o\u011fal\u0131r. Bunun sonucunda atom numaras\u0131 20\u2019nin \u00fczerinde olan, n\u00f6tron ve proton say\u0131lar\u0131 e\u015fit kararl\u0131 \u00e7ekirdekler bulunmaz.<\/p>\n

Radyoaktif bozunma, atom \u00e7ekirde\u011finin radyasyon dedi\u011fimiz tanecikler (Alfa, beta, proton, n\u00f6tron vb) veya \u0131\u015f\u0131malar (Gamma) yayarak kendili\u011finden par\u00e7alanmas\u0131d\u0131r, bir enerji t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu tanecik ve \u0131\u015f\u0131malar insan v\u00fccudunun da, bir\u00e7ok nesnenin de i\u00e7inden ge\u00e7ebilir. Yaln\u0131zca topra\u011f\u0131n, kayalar\u0131n ve \u00f6zellikle kur\u015funun i\u00e7inden rahat\u00e7a ge\u00e7emez. Radyasyon yayan nesneler, radyoaktif olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7evremizde her zaman i\u00e7in bir miktar radyasyon bulunur. Radyasyonun fazlas\u0131 insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit etti\u011fi gibi, daha ileri safhalarda \u00f6l\u00fcme bile yol a\u00e7ar. Radyoaktif bozunma, yava\u015f veya \u00e7ok h\u0131zl\u0131 olabilir. Yar\u0131lanma s\u00fcresi; g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nan element \u00e7ekirde\u011fin yar\u0131s\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 veya ba\u015fka bir elemente d\u00f6n\u00fc\u015fmesi i\u00e7in gerekli s\u00fcreye denir. \u00c7ekirde\u011fin yap\u0131s\u0131, en \u00f6nemli unsurdur. Bir saniyenin milyarda biri kadar s\u00fcren yar\u0131lanma s\u00fcresi oldu\u011fu gibi, 4,5 milyar y\u0131la ula\u015fan yar\u0131lanma s\u00fcrelerinin oldu\u011fu bilinmektedir.<\/p>\n

Radyoaktif At\u0131klar Nas\u0131l Olu\u015fur?<\/strong><\/p>\n

Atom \u00e7ekirde\u011findeki proton ve n\u00f6tron say\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015ftirilebilse de bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir enerji gerektirir ve bu olay sonucunda, \u00e7ekirde\u011fin de\u011fi\u015fmesi i\u00e7in so\u011furulan enerjiden daha fazla enerji d\u0131\u015far\u0131 sal\u0131n\u0131r. \u00c7ekirde\u011fin daha az say\u0131da n\u00fckleon i\u00e7eren \u00e7ekirdeklere b\u00f6l\u00fcnmesine fizyon denir. \u00d6rne\u011fin, Uranyum-235 n\u00f6tron bombard\u0131man\u0131na tutulur. Bombard\u0131manda uranyum mevcut n\u00f6tronlar\u0131ndan birini bile kaybetse karars\u0131z bir h\u00e2l al\u0131r ve bu tepkime zincirleme reaksiyona girerek madde kendini par\u00e7alar. Ard\u0131ndan Baryum 142 ve Kripton 91 gibi radyoaktif at\u0131klara yani radyoaktif \u00e7ekirdeklere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bununla birlikte \u00fc\u00e7 n\u00f6tron salar ve y\u00fcksek miktarda gama \u0131\u015f\u0131mas\u0131 yapar. Burada olu\u015fan enerji yakla\u015f\u0131k 25.000 ton k\u00f6m\u00fcr\u00fcn enerjisine e\u015fittir.<\/p>\n

N\u00fckleer reakt\u00f6r, zincirleme \u00e7ekirdek tepkimesinin ba\u015flat\u0131l\u0131p s\u00fcrekli ve denetimli bir bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ayg\u0131tlard\u0131r. N\u00fckleer reakt\u00f6rler; radyoaktif at\u0131klar\u0131n olu\u015fumu pahas\u0131na n\u00fckleer enerjiyi, ba\u015fka bir enerjiye ya da elektrik enerjisine \u00e7eviren santraller olarak kullan\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n

D\u00fcnyada Radyoaktif At\u0131klar\u0131n Depolanmas\u0131<\/strong><\/p>\n

2014 itibar\u0131yla d\u00fcnyada 1150 civar\u0131nda n\u00fckleer reakt\u00f6r \u00e7al\u0131\u015f\u0131r durumdad\u0131r. Bunlar\u0131n yakla\u015f\u0131k 312 tanesi ara\u015ft\u0131rma reakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Sanayi ve ila\u00e7 i\u00e7in izotop \u00fcretiminde kullan\u0131lmaktad\u0131r. 400\u00fc a\u015fk\u0131n reakt\u00f6r denizalt\u0131larla ilgilidir. 438 dolay\u0131nda reakt\u00f6r elektrik enerjisi \u00fcretimine y\u00f6nelik olarak faaliyet g\u00f6stermektedir. 14 \u00fclkede 68 reakt\u00f6r\u00fcn in\u015faat\u0131 ise devam etmektedir.<\/p>\n

Radyoaktif at\u0131klar n\u00fckleer reakt\u00f6r, t\u0131p, end\u00fcstri, ara\u015ft\u0131rma gibi de\u011fi\u015fik uygulama alanlar\u0131nda de\u011fi\u015fik aktivite, yar\u0131lanma s\u00fcresi, fiziksel ve kimyasal durumlarda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131rlar. Radyoaktif at\u0131klar\u0131n uzun s\u00fcreli depolanmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lan tesislerdeki yakla\u015f\u0131m radyoaktif at\u0131klar\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve matris olarak tan\u0131mlanan; beton, asfalt, cam gibi kapal\u0131 ortamlarda saklanmas\u0131d\u0131r. Radyoaktif at\u0131klar i\u00e7lerindeki radyon\u00fcklitlerin, yar\u0131lanma s\u00fcreleri ve di\u011fer \u00f6zelliklerine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fik s\u00fcrelerde depolanmalar\u0131 gerekir. Bir radyoaktif at\u0131k en az 10 yar\u0131lanma s\u00fcresi kadar zaman sonra zarars\u0131z hale gelir. Buda n\u00fckleer reakt\u00f6r at\u0131klar\u0131 i\u00e7in ortalama 220 y\u0131ld\u0131r.<\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok \u00fclkesinde yayg\u0131n olan en b\u00fcy\u00fck sorun ortaya \u00e7\u0131kan n\u00fckleer at\u0131klar ve bu at\u0131klar\u0131n depolanmas\u0131n\u0131n \u00e7ok maliyetli olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

N\u00fckleer santraller y\u0131llarca denetim alt\u0131nda tutulmas\u0131 gereken binlerce ton tehlikeli radyoaktif at\u0131k \u00fcretirler. Bir n\u00fckleer santralde ortaya \u00e7\u0131kan radyoaktif at\u0131k y\u0131lda ortalama 60 metrek\u00fcpt\u00fcr. Bu at\u0131klar\u0131 g\u00fcvenli olarak ortadan kald\u0131rman\u0131n y\u0131ll\u0131k faturas\u0131 ise 38 milyon Euro\u2019yu bulmaktad\u0131r. Kurtulman\u0131n bir ba\u015fka yolu bulunamad\u0131\u011f\u0131ndan, radyoaktif at\u0131klar \u00e7evreden tecrit edilebilmek i\u00e7in \u00e7ok \u00f6zel kaplara yerle\u015ftirilerek yar\u0131lanma s\u00fcreleri ile orant\u0131l\u0131 y\u00fczy\u0131llarca saklanacaklar\u0131 ayn\u0131 zamanda jeolojik a\u00e7\u0131dan \u00e7ok korunakl\u0131 yeralt\u0131ndaki \u00f6zel depolara konulmaktad\u0131r. Bununla birlikte bir\u00e7ok \u00fclke yay\u0131lan radyasyonun \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olmas\u0131 ve at\u0131klar\u0131n y\u00fczy\u0131llarca toprak alt\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir dikkatle saklanmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck risk olu\u015fturmas\u0131 nedeni ile kendi topraklar\u0131nda n\u00fckleer at\u0131k depolamak istememektedir. Bu \u00fclkeler n\u00fckleer at\u0131klar\u0131n\u0131 bir yolunu bularak di\u011fer \u00fclkelerde depolama yoluna gitmektedirler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. Niyazi MER\u0130\u00c7 – Ankara \u00dcniversitesi N\u00fckleer Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc Atom \u00e7ekirde\u011finin radyasyon denen<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":424,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=192"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":401,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192\/revisions\/401"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/424"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}