{"id":198,"date":"2016-11-06T11:56:53","date_gmt":"2016-11-06T08:56:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/2016\/11\/06\/laboratuvar-calisanlarinin-is-sagligi-ve-guvenligi\/"},"modified":"2021-01-22T10:45:10","modified_gmt":"2021-01-22T07:45:10","slug":"laboratuvar-calisanlarinin-is-sagligi-ve-guvenligi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/2016\/11\/06\/laboratuvar-calisanlarinin-is-sagligi-ve-guvenligi\/","title":{"rendered":"Laboratuvar \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u0130\u015f Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcvenli\u011fi"},"content":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. Cemil AYDO\u011eDU Hacettepe \u00dcniversitesi Fen Bilgisi E\u011fitimi Ana Bilim Dal\u0131<\/strong><\/p>\n

Laboratuvarlar i\u015f yeri olarak tehlikeli i\u015f yerleri aras\u0131nda yer al\u0131yor. Bu yerlerde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, potansiyel tehlikeyi ve acil durumlarda ne yapacaklar\u0131n\u0131 bilmeleri gerekiyor.<\/p>\n

Laboratuvarlar \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tehlikeli kabul edilen yerlerden biri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. En ba\u015fta ortaokullar, liseler ve \u00fcniversitelerde yer alan laboratuvarlar\u0131n kullan\u0131m\u0131, i\u015f hayat\u0131nda da \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 tehlikelerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirebiliyor. Bu y\u00fczden laboratuvarda tehlikelere kar\u015f\u0131 al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nemlerin bilinmesi \u00f6nem arz ediyor.<\/p>\n

Laboratuvar ve Laboratuvar G\u00fcvenli\u011fi<\/strong><\/p>\n

Genel anlam\u0131 ile b\u00fcnyesinde \u00e7e\u015fitli maddeler, alet, cihaz ve tertibatlar kullan\u0131larak deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lan, testler, analiz ve ara\u015ft\u0131rmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve \u00e7e\u015fitli g\u00f6zlemler yapma olana\u011f\u0131 sa\u011flayan yerlere laboratuvar denir. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda laboratuvarlar gittik\u00e7e artan bir h\u0131zla \u00e7o\u011fald\u0131. Bunun sonucunda her bilim dal\u0131na ait laboratuvarlar kuruldu. Fizik, kimya ve biyoloji laboratuvarlar\u0131 \u00fclkemizde hemen her lise ve ortaokulda mevcut olup, \u00fcniversitelerimiz b\u00fcnyesinde y\u00fcksek ihtisas laboratuvarlar\u0131 da bulunuyor. Ke\u015fif ve bulu\u015flar\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131n yolu laboratuvarlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131, i\u00e7lerinin de zengin ve modern ekipmanlarla donat\u0131lmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015febilir.<\/p>\n

Laboratuvarlarda yap\u0131lan deneysel etkinliklerde ya da haz\u0131rlanan \u00e7al\u0131\u015fmalarda, ara\u00e7 ve gere\u00e7lerle beraber makine ve donan\u0131mlara y\u00f6nelik olarak meydana gelebilecek tehlikelere kar\u015f\u0131 \u00f6nlemler alma, aksayan durumlar\u0131 belirleme ve daha iyiyi d\u00fczenleme ad\u0131na sorunlara bilimsel y\u00f6ntemlerle yakla\u015fma s\u00fcrecine laboratuvar g\u00fcvenli\u011fi deniliyor. Laboratuvar kullan\u0131m tekni\u011fi ise laboratuvarda yap\u0131lan deneysel etkinliklerde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ve ara\u00e7gere\u00e7lerin g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layarak, kullan\u0131lan ara\u00e7gere\u00e7lerin, kimyasal maddelerin teknik \u00f6zelliklerine ve kullan\u0131m tekniklerine uygun bilimsel y\u00f6ntemlerle yakla\u015fma s\u00fcrecini \u00e7al\u0131\u015fanlara kazand\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Laboratuvarlar i\u015f yeri olarak tehlikeli i\u015f yerleri aras\u0131nda yer al\u0131yor. Bu yerlerde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, potansiyel tehlikeyi ve acil durumlarda ne yapacaklar\u0131n\u0131 bilmeleri gerekiyor. \u00c7al\u0131\u015fan ki\u015finin ve \u00e7al\u0131\u015fma materyalinin korunmas\u0131 i\u00e7in; \u00e7al\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda belirli laboratuvar kurallar\u0131n\u0131n, y\u00f6ntemlerin, altyap\u0131 ve cihazlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Laboratuvar ortam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n sa\u011fl\u0131k ve g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in temel g\u00fcvenlik kurallar\u0131na uyulmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Laboratuvarlarda kazalar\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in baz\u0131 \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 gereklidir. Bu \u00f6nlemler \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:<\/strong><\/p>\n

\u2022 Laboratuvarda mutlaka \u00f6nl\u00fck ve eldiven giyilmeli, korucu g\u00f6zl\u00fck tak\u0131lmal\u0131, giysiler tehlike olu\u015fturmayacak \u015fekilde giyilmelidir.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvarlara yang\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131lar\u0131 konulmal\u0131d\u0131r. Bunlar y\u00f6nlendirmelerle g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvarda havaland\u0131rma sistemi \u00e7ok iyi olmal\u0131d\u0131r. Laboratuvar\u0131n i\u00e7inde veya yan\u0131nda havaland\u0131rmal\u0131 bir oda bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvara mutlaka bir \u00e7eker ocak yerle\u015ftirilmelidir. \u00c7eker ocaklar kap\u0131lardan ve havaland\u0131rma sisteminden uzakta ve laboratuvarda trafi\u011fin en az oldu\u011fu yerlere kurulmal\u0131d\u0131r. \u00c7eker ocaklar kimyevi maddelere ve \u00e7e\u015fitli buharlara dayan\u0131kl\u0131 malzemeden yap\u0131lmal\u0131, \u00e7ekme sisteminin s\u00fcrekli bir hava ak\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek kapasitede ve 24 saat \u00e7al\u0131\u015fabilir durumda olmas\u0131 gerekmektedir. \u00c7eker ocaklar laboratuvar ortam\u0131nda zararl\u0131 kimyasallara maruz kalmay\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Standart \u00e7eker ocaklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck riskli kimyasal kullan\u0131lan laboratuvarlarda tercih edilebilir. Hidroflorik, perklorik ya da s\u0131cak konsantrasyondaki mineral asitlerin kullan\u0131m\u0131nda \u201cy\u00fcksek performans\u201d spesifik \u00e7eker ocaklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvarda \u00e7al\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6ncesinde ya da sonras\u0131nda olu\u015fabilecek tehlikelerin belirlenmesi ve \u00f6nlenmesi veya olu\u015fma olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n en aza indirilmesi i\u00e7in, bilimsel y\u00f6ntemlere dayanarak insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenli \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. G\u00fcvenli \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in, bir laboratuvar g\u00fcvenlik program\u0131 haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. G\u00fcvenlik programlar\u0131 insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kimyasal maddeleri tehlikelerden koruman\u0131n yan\u0131nda kaza ile olu\u015fabilecek zaman kay\u0131plar\u0131n\u0131n ve maddi zararlar\u0131n \u00f6nlenmesini ve verimli \u00e7al\u0131\u015fmaya olanak sa\u011flar. Bundan dolay\u0131, al\u0131nan t\u00fcm \u00f6nlemlere ra\u011fmen laboratuvar ortam\u0131nda olu\u015fabilecek sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak bir ilk yard\u0131m \u00e7antas\u0131 haz\u0131r bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvarda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda kullan\u0131lan kimyasal maddelerin \u00e7o\u011fu sa\u011fl\u0131\u011fa zararl\u0131d\u0131r ve bu kimyasallar\u0131n \u00f6zelliklerinin tan\u0131nmas\u0131 sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011fu kadar \u00e7al\u0131\u015fma esnas\u0131nda yap\u0131lan herhangi bir kaza sonras\u0131nda yap\u0131lacak ilkyard\u0131m\u0131n saptanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemlidir. \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131 ba\u015fl\u0131ca kimyasallar \u015funlard\u0131r: A\u011f\u0131r metaller, aromatik nitro bile\u015fikleri, aldehitler, alkali metaller, alkali tuzlar\u0131 (NaOH, KOH), amonyak, benzen, c\u0131va, fenoller, karbon tetra klor\u00fcr ,klorlu hidrokarbonlar, metil alkol, toluen vb.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvar her zaman temiz tutulmal\u0131d\u0131r. Laboratuvar temizli\u011fi gerekli t\u00fcm kurallara uyularak yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Etiketlemede mumlu kalem, suda eriyen m\u00fcrekkepli kalem kullanmaktan, k\u0131saltmalardan maddenin ismini yazmaktan, sadece form\u00fcl\u00fcn\u00fc yazmaktan, numara vermek veya kodlamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Kimyasal Maddelerin Stoklanmas\u0131 kurallara uygun yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvarlarda yeterli say\u0131da de\u011fi\u015fik yang\u0131n t\u00fcrlerine kar\u015f\u0131 yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcrme cihazlar\u0131 bulunmal\u0131 ve bunlar\u0131n hangi yang\u0131n tipi i\u00e7in kullan\u0131laca\u011f\u0131 belirtilmelidir.<\/p>\n

\u2022 Su, elektrik, havagaz\u0131, hava borular\u0131 ve bunlar\u0131n vanalar\u0131 de\u011fi\u015fik renklerde boyanmal\u0131 ve hangi rengin hangi boruya ait oldu\u011funu g\u00f6steren bir levha laboratuvar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir yerine as\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Elektrik ve gaz devrelerini kapatan \u015falter ve vanalar\u0131n yerleri herkes taraf\u0131ndan bilinmesi i\u00e7in i\u015faretlenmelidir.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvarlarda acil durumlarda kolayca ula\u015fabilecek du\u015f ve yang\u0131n battaniyeleri bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 \u00c7\u00f6z\u00fcc\u00fcler hi\u00e7bir zaman lavabolara d\u00f6k\u00fclmemeli, de\u011fi\u015fik \u00f6zellikteki \u00e7\u00f6zelti at\u0131klar\u0131 toplama bidonlar\u0131nda toplanmal\u0131d\u0131r, at\u0131k toplama bidonlar\u0131 ve \u00e7\u00f6p kutular\u0131 her ak\u015fam bo\u015falt\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvarda ate\u015f kullanmadan \u00f6nce etrafta alev alabilecek maddelerin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131na dikkat edilmelidir. Hava gaz\u0131 veya do\u011falgaz ve di\u011fer gaz hortumlar\u0131 s\u0131k s\u0131k kontrol edilmeli, \u00e7atlaklar g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde hortumlar hemen de\u011fi\u015ftirilmeli; bu hortumlar alevle temasta bulunmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Laboratuvar\u0131n ana gaz vanas\u0131n\u0131n yeri laboratuvar personeli taraf\u0131ndan bilinmelidir. Laboratuvara ana gaz vanas\u0131n\u0131n yerini belirten ikaz i\u015faretleri konmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Yan\u0131c\u0131 maddelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 deneylerin \u00e7eker ocakta yap\u0131lmal\u0131, alev al\u0131c\u0131 s\u0131v\u0131lar\u0131n dam\u0131t\u0131lmas\u0131 kum tepsisinin kum banyosu \u00fczerinde yap\u0131larak muhtemel bir yang\u0131n esnas\u0131nda ate\u015fin etraf\u0131na yay\u0131lmas\u0131 ihtimali azalt\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcrme cihazlar\u0131 laboratuvar ve koridorlarda bulunmal\u0131d\u0131r. Laboratuvar personelinin bunlar\u0131n yerini ve hangi tip yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcrme cihaz\u0131n\u0131n hangi yang\u0131nda kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bilmesi ve buna g\u00f6re e\u011fitilmesi gerekmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. Cemil AYDO\u011eDU Hacettepe \u00dcniversitesi Fen Bilgisi E\u011fitimi Ana Bilim Dal\u0131 Laboratuvarlar i\u015f yeri<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":229,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/198"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=198"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":455,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/198\/revisions\/455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/229"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}