{"id":211,"date":"2017-04-19T08:39:35","date_gmt":"2017-04-19T05:39:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/2017\/04\/19\/su-kirliligi-ve-topraklar-uzerine-etkileri\/"},"modified":"2020-10-09T20:33:11","modified_gmt":"2020-10-09T17:33:11","slug":"su-kirliligi-ve-topraklar-uzerine-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/2017\/04\/19\/su-kirliligi-ve-topraklar-uzerine-etkileri\/","title":{"rendered":"Su Kirlili\u011fi ve Topraklar \u00dczerine Etkileri"},"content":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. Serdar B\u0130LEN<\/strong>
\nAtat\u00fcrk \u00dcniversitesi Ziraat Fak\u00fcltesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme B\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Su kayna\u011f\u0131n\u0131n kimyasal, fiziksel, bakteriyolojik, radyoaktif ve ekolojik \u00f6zelliklerinin olumsuz y\u00f6nde de\u011fi\u015fmesi \u015feklinde g\u00f6zlenen ve do\u011frudan veya dolayl\u0131 yoldan biyolojik kaynaklarda, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131kta, su kalitesinde ve suyun di\u011fer ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131nda engelleyici bozulmalar yaratacak madde veya enerji at\u0131klar\u0131n\u0131n bo\u015falt\u0131lmas\u0131n\u0131 ifade eder. Su kirlili\u011fi sonucu suyun \u00f6zelli\u011fi bozulur. Kirletilmi\u015f su; insan ve hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz etkiler, canl\u0131lar\u0131n yasamas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r, ekosistem dengesini bozar ve bitki b\u00fcy\u00fcmesini tehdit eder.<\/p>\n

Su kirlili\u011fini olu\u015fturan ba\u015fl\u0131ca nedenler aras\u0131nda h\u0131zl\u0131 n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak tar\u0131msal faaliyetlerin \u00e7evreye yayd\u0131\u011f\u0131 kimyasallardan kaynaklanan kirlenmeler gelir. Bu kirletici unsurlar direk veya dolayl\u0131 olarak toprak kirlili\u011fine de sebep olurlar. Sularda bulunan toprak kirletici maddelerin ve etkilerinin belirlenmesi, tar\u0131msal faaliyetlerin ya\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz eder.<\/p>\n

S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme ve kalk\u0131nma planlar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde do\u011fal varl\u0131klar\u0131n bir hammadde olarak kullan\u0131lmas\u0131 ve \u00fcretimt\u00fcketimden kaynaklanan \u00e7evre kirlili\u011fi b\u00fcy\u00fck ekolojik krizlere neden olmaktad\u0131r. Tatl\u0131 su kaynaklar\u0131n\u0131n ve topraklar\u0131n giderek kirlenmesi \u00e7evre kirlili\u011finin bir sonucudur. Az geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde; at\u0131k suyun %95\u2019nin, sanayi at\u0131klar\u0131n\u0131n da %70\u2019nin ar\u0131t\u0131lmadan su kaynaklar\u0131na verildi\u011fi biliniyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnyada 1,4 milyar insan temiz su kullanma imkan\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131l\u0131yor. D\u00fcnya y\u00fcz\u00fcndeki nehirlerin yar\u0131dan fazlas\u0131n\u0131n kirli oldu\u011fu biliniyor. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde hastal\u0131klar\u0131n %80\u2019i kirlenmi\u015f sulardan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n

Su kirletici unsurlar\u0131n \u00fc\u00e7 ana kaynaktan olu\u015ftu\u011fu kabul edilir: Tar\u0131msal faaliyetlerin sebep oldu\u011fu kirlilik, end\u00fcstriyel i\u015flem ve at\u0131klar\u0131n sebep oldu\u011fu kirlilik ve evsel at\u0131klar\u0131n sebep oldu\u011fu kirliliktir.<\/p>\n

Tar\u0131msal Faaliyetler Sonucunda Olu\u015fan Kirlilik<\/strong><\/p>\n

Tar\u0131msal \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n gere\u011fi olarak bitki hastal\u0131klar\u0131 ile m\u00fccadele amac\u0131yla uygulanan verimin artmas\u0131 i\u00e7in topra\u011fa yerle\u015ftirilen kimyasal g\u00fcbrelerden ve otlaklardan olu\u015fan y\u00fczey; ak\u0131\u015f, erozyon ve topra\u011f\u0131n s\u00fcr\u00fclmesi sonucu olu\u015fan toz; toprak, hayvan g\u00fcbresi, hayvan ve bitki at\u0131\u011f\u0131 dahil olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc tar\u0131msal \u00e7al\u0131\u015fma sonucu meydana gelen kat\u0131 ve s\u0131v\u0131 at\u0131klar\u0131n sebep oldu\u011fu kirliliktir. Tar\u0131msal kirlili\u011fi ba\u015fl\u0131ca d\u00f6rt ana grup alt\u0131nda toplamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

1) Toprak erozyonundan gelen kirlilik: Herhangi bir akarsuyun ya\u011fmur, kar, sel ve r\u00fczgar gibi do\u011fal olaylarla yata\u011f\u0131ndan, \u015fehirler aras\u0131 karayollar\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki i\u015flemlerden, \u015fehir geni\u015fletme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan, \u015fehir i\u00e7i yol ve binalar\u0131n in\u015faat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kan kaz\u0131 ve dolgulardan olu\u015fan toprak kayb\u0131na sebep olan kirliliktir.<\/p>\n

2) Bitki besin maddelerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 kirlilik: Tar\u0131msal \u00e7al\u0131\u015fmalarda daha fazla \u00fcr\u00fcn elde etmek amac\u0131 ile tar\u0131m arazilerine uygulanan kimyasal g\u00fcbrelerin neden oldu\u011fu kirliliklerdir.<\/p>\n

3) Hayvansal at\u0131klar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 kirlilik: Tar\u0131msal \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7erisinde bulunan hayvanc\u0131l\u0131k ile ilgili olarak, ah\u0131r ve a\u011f\u0131llardan ya\u011f\u0131\u015flarla y\u0131kanan hayvan idrar ve d\u0131\u015fk\u0131 at\u0131klar\u0131n\u0131n temizleme sular\u0131na, oradan da y\u00fczey sular\u0131na kar\u0131\u015fmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan kirliliktir.<\/p>\n

4) Tar\u0131msal m\u00fccadele ila\u00e7lar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 kirlilik: Tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin uygun kalite ve y\u00fcksek verimde olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in k\u00fclt\u00fcr bitkileri yeti\u015ftirilen arazilerde ot ve b\u00f6ceklerle m\u00fccadele amac\u0131yla kullan\u0131lan kimyasallar\u0131n y\u0131kanarak su kaynaklar\u0131na kar\u0131\u015fmas\u0131 ile olu\u015fan kirliliktir.<\/p>\n

End\u00fcstriyel \u0130\u015flem ve At\u0131klar\u0131n Sebep Oldu\u011fu Kirlilik \u00c7e\u015fitleri<\/p>\n

Kimyasal Kirlilik: End\u00fcstri faaliyetleri sonucu sulara kar\u0131\u015f\u0131p sular\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijeni miktar\u0131n\u0131 t\u00fcketerek etkili olabilen, organik ve inorganik maddelerin birikimi ile meydana gelen kirliliktir.<\/p>\n

Fiziksel Kirlilik: Suyun rengi, bulan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 gibi \u00f6zelliklere etki eden kirlilik tipidir. Termal enerji \u00fcreten istasyonlardan \u00e7\u0131kan sular; g\u00f6llerin ve akarsular\u0131n s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmekte,<\/p>\n

\u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmektedir. End\u00fcstriyel at\u0131klar\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 at\u0131lan b\u00f6lgenin kimyasal, biyolojik ve fiziksel yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmektedir. Y\u00fckselen s\u0131cakl\u0131kla birlikte oksijen gaz\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc azalaca\u011f\u0131ndan canl\u0131lar tehdit alt\u0131nda kal\u0131rlar.<\/p>\n

Fizyolojik Kirlilik: Suyun tad\u0131n\u0131 ve kokusunu etkileyen bir kirlilik tipidir. G\u0131da sanayi at\u0131klar\u0131 ve \u015fehir kullanma suyu at\u0131klar\u0131, azotlu maddelerle zengin oldu\u011fundan son derece k\u00f6t\u00fc kokuya sahip olabilirler. End\u00fcstri at\u0131k sular\u0131 demir, mangan, fenoller gibi kimyasal maddeler bar\u0131nd\u0131r\u0131rlar. Bu maddeler suya; \u00f6zel, ho\u015f olmayan bir koku ve tat verirler.<\/p>\n

Biyolojik Kirlilik: Sularda patojenik bakteri, mantar, alg, patojenik protozoa gibi organizmalar\u0131n bulunmas\u0131 ile meydana gelen kirlilik tipidir. Di\u011fer bir ifade ile sular\u0131n tifo, kolera, amipli dizanteri gibi \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klar yapan organizmalarla kirlenmesidir.<\/p>\n

Radyoaktif Kirlilik: Atmosferdeki atom patlamalar\u0131n\u0131n ve n\u00fckleer enerji santrallerinin sebep oldu\u011fu kirliliktir. Atmosferdeki radyoaktif maddeler; ya\u011f\u0131\u015flar ile yery\u00fcz\u00fcne d\u00fc\u015fer, akarsulara kar\u0131\u015f\u0131r, bitkiler taraf\u0131ndan absorbe edilir, ot ile beslenen hayvanlara bitkilerden ge\u00e7er ve daha sonra et yiyen canl\u0131lara kadar ilerler. B\u00f6ylece radyoaktif kirlilik; g\u0131da zincirinin \u00fcst halkas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden insanlara kadar bu \u015fekilde ula\u015fabilir.<\/p>\n

Evsel At\u0131k Kirlili\u011fi<\/strong><\/p>\n

Evsel at\u0131k kirlili\u011finin iki \u00f6nemli kayna\u011f\u0131 kanalizasyon at\u0131klar\u0131 ve \u00e7\u00f6plerdir. Kanalizasyon sistemine verilen pis sular\u0131n bo\u015falt\u0131lmalar\u0131 genellikle akarsulara, g\u00f6llere ve denizlere yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan \u015fehir at\u0131k sular\u0131 \u00f6nemli bir kirlilik sebebi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Tifo, paratifo, kolera, dizanteri, \u00e7ocuk felci ve sar\u0131l\u0131k gibi salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n mikroplar\u0131 bu \u015fekildeki kirli su ile ta\u015f\u0131n\u0131r ve yay\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n

End\u00fcstriyel ve kentsel at\u0131k sular toprak kirlenmesinde \u00f6nemli rol oynayan iki temel kaynakt\u0131r. Geli\u015fen teknoloji ile birlikte beslenmemizi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z topraklar g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e kirlenmekte ve toprak kirlili\u011finin artmas\u0131 sonucu meyve, sebze ve tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin yeti\u015ftirildi\u011fi alanlar\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn azalmas\u0131na sebep olmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Teknolojik geli\u015fmelerin yan\u0131 s\u0131ra geni\u015f alanlara y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f \u00e7\u00f6plerden kaynaklanan y\u00fczey ve s\u0131z\u0131nt\u0131 sular\u0131yla, \u00e7iftlik g\u00fcbrelerine ait \u00e7\u00f6zeltiler de toprak kirlili\u011fini etkileyen fakt\u00f6rler aras\u0131ndad\u0131r. At\u0131ksular taraf\u0131ndan topraklar\u0131n kirletilmeleri, bu sular\u0131n ar\u0131t\u0131lmadan sulama suyu olarak kullan\u0131lmalar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu nitelikteki at\u0131ksular\u0131n ba\u011f, bah\u00e7e ve tarla k\u00fclt\u00fcrlerinde sulama amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131 sonucunda topraklarda \u015fu zararlar meydana gelir:<\/p>\n

\u2022 Topraklarda iyon dengesinin ve besin ekonomisinin bozulmas\u0131na, sular\u0131n ise s\u00fczme \u00f6zelliklerinin bozulmas\u0131na sebep olurlar.<\/p>\n

\u2022 \u00c7e\u015fitli organik molek\u00fcllerin topraklarda birikmesi ve bitkiler vas\u0131tas\u0131 ile besin zincirini takip ederek di\u011fer canl\u0131lara ula\u015fmas\u0131 sonucu zararl\u0131 olmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

\u2022 A\u011f\u0131r metallerin ve mikro elementlerin zamanla toprakta birikerek bitkiler i\u00e7in toksik d\u00fczeye ula\u015fmas\u0131 ile bitkisel \u00fcr\u00fcnlerin hem nicelik, hem de nitelik bak\u0131m\u0131ndan de\u011fer kayb\u0131na neden olurlar.<\/p>\n

\u2022 Toprak ekolojisini ve toprakta ya\u015fayan mikroorganizmalar\u0131n ya\u015fam \u015fartlar\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyerek do\u011fal madde d\u00f6ng\u00fclerinin bozulmas\u0131na sebep olurlar.<\/p>\n

\u2022 Sulama sular\u0131yla topra\u011fa; baz\u0131 hastal\u0131k yapan patojen olan bakteriler, baz\u0131 vir\u00fcsler, protozoalar ve kurtlar gibi canl\u0131lar taraf\u0131ndan yeralt\u0131 sular\u0131 ve y\u00fczey sular\u0131n\u0131n kirlenmesine sebep olurlar.<\/p>\n

Kirlili\u011fi \u00d6nlemek \u0130\u00e7in Ne Yap\u0131lmal\u0131?<\/strong><\/p>\n

Toprak kirlili\u011finde \u00f6nemli bir etkiye sahip olan su kirlili\u011fini azaltmak veya baz\u0131 tedbirler alarak kirlilik zararlar\u0131n\u0131 daha aza indirmek kirlilik sonucu ortaya \u00e7\u0131kan olumsuz etkileri nispeten azaltacakt\u0131r. Bu sebeple al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemler \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:<\/p>\n

\u2022 Tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131lmas\u0131na engel olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Sera etkisi g\u00f6stererek havay\u0131 kirleten CO2 gaz\u0131na kar\u015f\u0131, \u00f6nemli bir kalkan olan ormanlar\u0131m\u0131z yasal olarak korunmal\u0131 ve a\u011fa\u00e7land\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Otlak alanlar\u0131nda otlat\u0131lan canl\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131, otlatma miktar\u0131 ve zaman\u0131 otlatma alan\u0131n\u0131n kapasitesine uygun olarak ayarlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Tar\u0131mda kullan\u0131lan suni g\u00fcbrelerin kimyasal \u00f6zellikleri dikkate al\u0131narak miktar\u0131, verilme \u015fekli ve zaman\u0131 tespit edildikten sonra topraklara verilmelidir. Ayr\u0131ca topra\u011f\u0131 kirletmeyen ve ekonomik olan biyolojik g\u00fcbrelerin kullan\u0131lmas\u0131 te\u015fvik edilmelidir.<\/p>\n

\u2022 Topra\u011f\u0131 ve yer alt\u0131 sular\u0131n\u0131 kirleten tar\u0131msal m\u00fccadele ila\u00e7lar\u0131n\u0131n yar\u0131lanma \u00f6m\u00fcrleri ve toprak canl\u0131lar\u0131 ve insanlar \u00fczerine olumsuz etkileri dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Sanayi ve n\u00fckleer tesisler, tar\u0131m ve yerle\u015fim alanlar\u0131ndan uzak alanlara yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Kirlilik olu\u015fturan her t\u00fcrl\u00fc at\u0131k maddeler ar\u0131t\u0131lmadan topra\u011fa verilmemelidir, ar\u0131tma tesislerinin yap\u0131m\u0131na \u00f6nem verilmelidir.<\/p>\n

\u2022 \u00c7evrenin korunmas\u0131 i\u00e7in gerekli kanun ve y\u00f6netmenliklerin d\u00fczenlenmesi, uygulanmas\u0131 ve yerel y\u00f6netimler taraf\u0131ndan kontrol edilmelidir.<\/p>\n

\u2022 Fosil yak\u0131t t\u00fcketimi yerine yenilenebilir enerji alternatifleri devreye girmelidir.<\/p>\n

\u2022 Tar\u0131mda kullan\u0131lan uygun alet ve ekipmanlarla toprak i\u015flenmeli ve toprak su koruma ile birlikte k\u00fclt\u00fcrteknik \u00f6nlemleri al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2022 Toprak kirlili\u011finin olu\u015ftu\u011fu yerlerdeki canl\u0131lar\u0131n bundan etkilenme dereceleri belirlenmelidir.<\/p>\n

\u2022 Kimyasal kirlili\u011fin gelecekte ne boyutta ula\u015faca\u011f\u0131 konusunda toprak denetim sistemi haz\u0131rlanmal\u0131 ve insanlar\u0131n e\u011fitimine \u00f6nem verilerek bu konuda bilin\u00e7lendirilmelidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. Serdar B\u0130LEN Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Ziraat Fak\u00fcltesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme B\u00f6l\u00fcm\u00fc  <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":254,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=211"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":440,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211\/revisions\/440"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/254"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}