Radyasyon teknolojisi toplumsal ya\u015fam\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra radyoloji \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda kal\u0131c\u0131 hasara yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu hasar mesai saatlerinin uzat\u0131lmas\u0131 ve e\u011fitimdeki yetersizlik ile daha da artmakta \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 fiziksel ve psikolojik olarak derinden etkilemektedir.<\/p>\n
Topluma sa\u011fl\u0131k hizmeti sunmak i\u00e7in hastanelerdeki t\u00fcm risk fakt\u00f6rlerinin yan\u0131 s\u0131ra bir de iyonizan radyasyona maruz kalan iyonizan radyasyon \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 bu ortamda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan kaynakl\u0131 pek \u00e7ok sa\u011fl\u0131k problemleri ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131rlar. Yasal zorunluluk olan sa\u011fl\u0131k taramalar\u0131 yap\u0131lmamakta ve kay\u0131tlar\u0131 d\u00fczenli tutulmamaktad\u0131r. Radyasyon teknolojisi toplumsal ya\u015fam\u0131 kolayla\u015ft\u0131rman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir\u00e7ok sa\u011fl\u0131k sorununu da beraberinde getirmi\u015ftir.<\/p>\n
Radyasyonun Biyolojik Etkileri<\/strong><\/p>\n Radyasyon direkt etkide, DNA molek\u00fcl\u00fcnde zincirde k\u0131r\u0131lmaya sebebiyet verir. \u0130ndirekt etkide ise,\u00a0 h\u00fccrede toksin oksijen radikalleri olu\u015fturarak DNA molek\u00fcl\u00fcnde bozulma-k\u0131r\u0131lma \u015feklinde meydana gelir. S\u0131k b\u00f6l\u00fcnen h\u00fccreler radyasyona daha duyarl\u0131d\u0131r (over ve testisin germ h\u00fccreleri, kan h\u00fccreleri, G\u0130S epitel h\u00fccreleri, fet\u00fcs h\u00fccreleri vb. gibi). Radyasyonun ge\u00e7 d\u00f6nem etkileri ise maruziyetten aylar, y\u0131llar sonra \u00e7\u0131kar (latent periyot l\u00f6semi de 2-10 y\u0131l, solid t\u00fcm\u00f6rlerde 10-40 y\u0131l bildirilmektedir). E\u015fik de\u011fer tan\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131r. Uzun s\u00fcreli ve az miktarda daimi maruziyette benzer etkileri yapar. \u0130ki \u015fekilde ge\u00e7 etki olu\u015fur. Deterministik etkide al\u0131nan doz ile orant\u0131l\u0131 olarak h\u00fccresel hasar olu\u015fur. Hastal\u0131\u011f\u0131n hem g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 hem de \u015fiddeti al\u0131nan doz ile artar (k\u0131s\u0131rl\u0131k, katarakt vb). Sitokastik etkide ise al\u0131nan doz ile hastal\u0131k g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 artar ancak hastal\u0131\u011f\u0131n \u015fiddeti doza ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Kromozom aberasyonlar\u0131, kal\u0131tsal hasarlar, l\u00f6semi, tiroit, meme, G\u0130S, akc kanserleri gibidir.<\/p>\n Radyasyondan korunma<\/strong><\/p>\n Radyasyondan korunma i\u00e7in \u00f6nemli parametreler;<\/p>\n \u2022 Gereklilik-Optimizasyon (ALARA prensibi)<\/p>\n \u2022 M\u00fcsade edilebilir maksimum doz takibi<\/p>\n \u2022 Zaman<\/p>\n \u2022 Mesafe<\/p>\n \u2022 Z\u0131rhlanma<\/p>\n \u015feklindedir.<\/p>\n Gereklilik Kural\u0131 performansa dayal\u0131 birimlerde performans\u0131 art\u0131rmak maksad\u0131 ile \u00e7o\u011funlukla uygulanmamaktad\u0131r. M\u00fcsade edilebilir Maksimum Doz Takibi \u00fclkemizde sa\u011fl\u0131kl\u0131 yap\u0131lmayan, sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131n\u0131n planlanmas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda departmanlar yer almadan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in var olana uydurularak sa\u011fl\u0131kl\u0131 ortamlara cihaz yerle\u015ftirilmedi\u011finden faydalan\u0131lamamaktad\u0131r. Optimizasyon (ALARA prensibi) e\u011fitimli ki\u015filerin bu alanda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile uygulanabilir. Z\u0131rhlan- ma ise ucuza mal etme, ehilsiz ve ne ama\u00e7la yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeyen ki\u015filere yapt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan sorunlar ya\u015fan\u0131lmaktad\u0131r. Radyasyon alan\u0131nda ge\u00e7irilen zaman k\u0131sal\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6neminden bihaber kanun koruyucular\u0131 bu zaman\u0131 da art\u0131rm\u0131\u015flar \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n radyasyonlu ortamda kalma s\u00fcresi g\u00fcnde 2 saat fazlala\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Doz \u00f6l\u00e7\u00fcm cihazlar\u0131 3. D\u00fcnya \u00fclkelerinin kulland\u0131\u011f\u0131 dozimetreler olup bu meslek grubunu korumamakta, \u00f6l\u00e7\u00fcmleri de do\u011fru yap\u0131lmamaktad\u0131r. Kulland\u0131klar\u0131 cihazlar\u0131n\u0131n pek \u00e7o\u011funun ruhsatlamas\u0131 yoktur. Kalibrasyonlar\u0131, do\u011fruluk testleri yap\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n E\u011fitim<\/strong><\/p>\n Bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filer genelde Sa\u011fl\u0131k Meslek Lisesi mezunu Radyoloji Teknisyenleri ve Sa\u011fl\u0131k Meslek Y\u00fcksek Okulu mezunu radyoloji teknikerleridir. E\u011fitimleri yeterli de\u011fildir. Radyoloji \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u00fclkemizde Avrupa da oldu\u011fu gibi lisans d\u00fczeyinde olmal\u0131d\u0131r. Bu alanda e\u011fitim verenler okullarda genelde alan d\u0131\u015f\u0131 kimselerdir, bu da e\u011fitimin kalitesini d\u00fc\u015f\u00fcrmektedir. M\u00fcfredatlardaki farkl\u0131l\u0131klarda ayr\u0131 bir sorundur. Y\u00d6K taraf\u0131nda m\u00fcfredatlar\u0131n ortakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Bu alanda e\u011fitimin s\u00fcreklili\u011fi \u00f6nemlidir. T\u0131bbi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme alan\u0131 s\u00fcrekli yenilikler ve teknolojik de\u011fi\u015fimlere a\u00e7\u0131kt\u0131r. S\u00fcrekli e\u011fitim ve hizmet i\u00e7i e\u011fitim ile desteklenmesi gerekmektedir. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n bu e\u011fitimleri kendi kurumlar\u0131nda d\u00fczenli almalar\u0131 gerekirken bunu misyon olarak \u00fcstlenmi\u015f olan derne\u011fimiz T\u00fcrk Medikal Radyoteknoloji Derne\u011fi d\u00fczenli e\u011fitimler ve 2 y\u0131lda bir yap\u0131lan Radyoteknoloji Kongresi ile desteklemektedir. D\u00fcnya Radyoteknoloji Derne\u011fi (ISRRT) \u00fcyesi olan derne\u011fimiz d\u00fcnya teknikerlerinin durumlar\u0131n\u0131 da de\u011ferlendirme \u015fans\u0131na sahiptir.<\/p>\n \u00d6nemli sorun e\u011fitimsiz ki\u015filerin bu alanda ucuz i\u015f g\u00fcc\u00fc olarak kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r ki; \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn yan\u0131nda kamuda bile rastlanan e\u011fitimsiz ki\u015filerin bu alanda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden bir unsurdur.<\/p>\n \u00dccret<\/strong><\/p>\n Bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan radyoloji \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcn fazlal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak i\u015f yo- \u011funlu\u011funa g\u00f6re yeterli miktarda \u00fccretlendirilmemi\u015flerdir. \u0130\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcn de belli bir standard\u0131 yoktur. T\u00fcrkiye\u2019de AB \u00fclkelerinde tekniker ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen hasta say\u0131s\u0131n\u0131n 3-4 kat fazla hastaya hizmet \u00fcretilmektedir.<\/p>\n Sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131n\u0131n t\u00fcm risk fakt\u00f6rlerinin yan\u0131 s\u0131ra iyonizan radyasyona maruz kalan ve t\u00fcm riskli birimlere hizmet veren \u00fcniteler olmas\u0131na kar\u015f\u0131n ek \u00f6demelerde riskli birim olarak adland\u0131r\u0131lmamaktad\u0131r<\/p>\n \u00d6zl\u00fck Haklar\u0131<\/strong><\/p>\n Bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan radyasyon teknisyenleri son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde \u00f6zl\u00fck haklar\u0131 konusunda bir\u00e7ok hak gasp\u0131na maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma s\u00fcreleri %40 artarken \u00f6zl\u00fck haklar\u0131nda hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Radyasyonda \u00e7al\u0131\u015fan kimselerin riskli birim oldu\u011fu i\u00e7in verilen fiili hizmet s\u00fcresi zamm\u0131 \u00f6nceden y\u0131lda 90 g\u00fcn ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece verilirken, bu hak fiilen \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan s\u00fcre olarak hesaplanmas\u0131 sonucu y\u0131lda ortalama 30 g\u00fcne tekab\u00fcl etmekte ve 5 y\u0131l ile s\u0131n\u0131rlan- d\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu hak gasp\u0131 radyoloji alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filerin erken emeklilik haklar\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Yasal zorunluluk olan sa\u011fl\u0131k izinlerinde ek \u00f6demeler kesilmekte paras\u0131z sa\u011fl\u0131k iznine \u00e7\u0131kart\u0131lmaktad\u0131rlar. Oysa AB \u00fclkelerinde 1 man-Sievert doza maruz kalman\u0131n maddi kar\u015f\u0131l\u0131lar\u0131 hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclkemizde b\u00f6yle bir doza maruz kalman\u0131n maddi de\u011feri ve korunma \u00f6nlemlerine ili\u015fkin bir hesaplama cetveli olu\u015fturulmam\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u015fam beklentisindeki azalmay\u0131 ve korunma maliyetine yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m\u0131 hesaplamay\u0131 ama\u00e7layan d\u00fczenlemeleri de yoktur.<\/p>\n Meslek tan\u0131m\u0131 ve yeterlilik<\/strong><\/p>\n Radyoloji tekniker ve teknisyenleri meslek tan\u0131mlar\u0131 ve mesleki yeterli\u011fi yap\u0131lmam\u0131\u015f bir meslek grubudur. Ald\u0131klar\u0131 e\u011fitimin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 AB \u00fclkelerinde bulunmamaktad\u0131r. Ald\u0131klar\u0131 diploma ile yurt d\u0131\u015f\u0131nda mesleklerini icra edememektedirler.<\/p>\n Radyasyon teknolojisi toplumsal ya\u015fam\u0131 kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Radyasyon \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131 g\u00f6r\u00fclmez, duyulmaz,\u00a0 tad\u0131lmaz, koklanmaz, hissedilemezsiniz ama vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Radyasyon teknolojisi toplumsal ya\u015fam\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra radyoloji \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda kal\u0131c\u0131 hasara yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu hasar<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":528,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=85"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":278,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85\/revisions\/278"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/528"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=85"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=85"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.istesaglikdergisi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=85"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}